pl en de

Analiza projektu ustawy z dnia 7 listopada 2018 r. o ustanowieniu Święta Narodowego z okazji Setnej Rocznicy Odzyskania Niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej

Przedmiotowe opracowanie dotyczy rozwiązań określonych w ustawie z dnia 7 listopada 2018 r. o ustanowieniu Święta Narodowego z okazji Setnej Rocznicy Odzyskania Niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako: „ustawa”). Uchwalona ustawa jest wynikiem inicjatywy ustawodawczej posłów Prawa i Sprawiedliwości. Na przedstawiciela wnioskodawców wyznaczona została posłanka Elżbieta Kruk (PiS). Projekt ustawy został wniesiony do Sejmu RP w dniu 22 października 2018 r.     

Głównym założeniem ustawy było ustanowienie dniem 12 listopada 2018 r. dniem wolnym od pracy i zarazem Świętem Narodowym z okazji Setnej Rocznicy Odzyskania Niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Co istotne jednak, zarówno sposób procedowania nad projektem, jak i sama treść uchwalonej przez parlament ustawy, budziła poważne wątpliwości interpretacyjne.

Głównym założeniem projektowanej ustawy jest ustanowienie dodatkowego
„dnia wolnego od pracy” z uwagi na obchodzoną w 2018 r. setną rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę. Ustawa zakłada, że:

  • świadczenia opieki zdrowotnej w szpitalach i ambulatoryjnej opiece zdrowotnej zaplanowane na dzień 12 listopada 2018 r. – udzielane powinny być według zaplanowanej na ten dzień kolejności zgłoszenia;
  • apteka ogólnodostępna, która jest zobowiązana zapewniać dostępność w dni wolne od pracy, powinna funkcjonować również w dniu 12 listopada 2018 r.

Z załączonego do projektu ustawy uzasadnienia wynika, że założeniem projektodawców było wydłużenie Polakom czasu na uroczystości związane z setną rocznicą odzyskania niepodległości przez Polskę, a zarazem umożliwienie godnego uczczenia tych wydarzeń.

Zawarte w uchwalonej ustawie regulacje prawne wywołały szereg wątpliwości interpretacyjnych związanych z jej stosowaniem. Wskazać w tym zakresie należy w szczególności na kwestie pracownicze, wynikające z ustanowienia dnia 12 listopada 2018 r. dniem wolnym od pracy. I tak, w opinii publicznej szeroko komentowana była sytuacja prawna pracowników handlu, w odniesieniu do których pracy w niedziele od dnia 1 marca 2018 r. obowiązują szczegółowe zasady określone w ustawie z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni (dalej jako: „ustawa o ograniczeniu handlu”). Ustawa ta co do zasady zakłada istotne ograniczenie możliwości funkcjonowania placówek handlowych w niedziele i święta.

Co jednak istotne, ustawa o ograniczeniu handlu znajduje zastosowanie wyłącznie do niedziel i świąt wskazanych w ustawie z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy. W tym akcie prawnym jednak, dzień 12 listopada 2018 r. – z uwagi na jego jednorazowy charakter jako święta – nie został uwzględniony.

W takiej sytuacji, zgodnie z treścią art. 2 ustawy o ograniczeniu handlu, w odniesieniu do funkcjonowania placówek handlowych w dniu 12 listopada 2018 r. zastosowanie powinny znaleźć przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (dalej jako: „Kodeks pracy”). 

Podkreślić jednocześnie należy, że ustawa w żaden sposób nie regulowała kwestii dopuszczalności podejmowania pracy w dniu 12 listopada 2018 r. jako dniu wolnym od pracy będącym świętem narodowym.

W kontekście pojawiających się wątpliwości, a także w związku z przyspieszonym trybem procedowania nad omawianą ustawą, Państwowa Inspekcja Pracy przedstawiła stanowisko w sprawie ograniczenia handlu w dniu 12 listopada 2018 r. Zgodnie z tym stanowiskiem, „w dniu 12 listopada 2018 r. obowiązywać będą ograniczenia w wykonywaniu pracy w placówkach handlowych w niedziele i święta określone w przepisach ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni”.

Przy omawianiu przedmiotowej ustawy nie sposób pominąć kwestie związane
z trybem jej procedowania, w szczególności nadzwyczajnie przyspieszonej aktywności organów zaangażowanych w proces legislacyjny (Sejm RP, Senat RP, Prezydent RP, Rządowe Centrum Legislacji). W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawa „przebrnęła” przez cały proces legislacyjny, wraz z publikacją w Dzienniku Ustaw, zaledwie w trzy tygodnie.

Warto również zwrócić w tym miejscu uwagę na krytyczną opinię Biura Legislacyjnego Kancelarii Senatu na temat przedmiotowej ustawy. W dokumencie tym podniesiono na możliwą sprzeczność ustawy z art. 2 Konstytucji RP, w szczególności w zakresie naruszenia zasady bezpieczeństwa prawnego i nakazu zachowania odpowiedniego okresu vacatio legis oraz nakazu przestrzegania reguł poprawnej legislacji.

Głównym założeniem omawianej ustawy było ustanowienie dodatkowego dnia wolnego od pracy w związku z obchodami 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości. Co do zasady, pozytywnie ocenić należy ten cel ustawy.

Niemniej jednak, zarówno sposób określenia regulacji z tym związanych, jak i tryb procedowania nad ustawą ocenić należy zdecydowanie negatywnie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawa w sposób niewystarczający uregulowała chociażby kwestie pracownicze, związane z możliwością powierzania pracownikom pracy w dniu 12 listopada 2018 r.

Dalej, podnieść należy, że wnioskodawcy w żaden sposób nie przedstawili skutków finansowych zaproponowanych rozwiązań, w szczególności rzetelnych wyliczeń konsekwencji gospodarczych określenia dodatkowego dnia wolnego od pracy.

Podsumowując, należy zdecydowanie krytycznie odnieść się do takiego sposobu stanowienia prawa przez polski parlament. Prawdopodobnego pogwałcenia konstytucyjnych zasad prawodawczych nie uzasadnia nawet konieczność sprawnego i pilnego procedowania w związku ze zbliżającą się wówczas 100. rocznicą odzyskania przez Polskę niepodległości.