pl en de

Ekspertyza dotycząca projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw

Przedmiotowe opracowanie dotyczy zmian legislacyjnych przedstawionych w projekcie ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (dalej jako: „projekt”). 

Projektowana ustawa przygotowana została przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej jako: „Prezes UOKiK”), we współpracy z Ministerstwem Przedsiębiorczości i Technologii. Osobą odpowiedzialną za prace legislacyjne w tym zakresie jest Marek Niechciał, Prezes UOKiK.       

Głównym założeniem projektowanej ustawy jest wdrożenie do polskiego porządku prawnego przepisów związanych z zapobieganiem nieuzasadnionego „geoblokowania” na rynku wewnętrznym. Co istotne, projekt zakłada wprowadzenie ważnych zmian w zakresie funkcjonowania organu ochrony konkurencji i konsumentów, a także obsługującego go urzędu.     

Jednocześnie ustawa służy stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2018/302 z dnia 29 lutego 2018 r. w sprawie nieuzasadnionego blokowania geograficznego oraz innych form dyskryminacji klientów ze względu na przynależność państwową, miejsce zamieszkania lub miejsce prowadzenia działalności na rynku wewnętrznym oraz w sprawie zmiany rozporządzeń (WE) nr 2006/2004 oraz (UE) 2017/2394 i dyrektywy 2009/22/WE (dalej jako: „rozporządzenie 2018/302”).

Podstawowym celem przygotowanego przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej jako: „UOKiK”) projektu jest umożliwienie stosowania w polskim porządku prawnym przepisów rozporządzenia 2018/302. Głównym założeniem tego rozporządzenia jest wprowadzenie zasady, zgodnie z którą handlowiec nie może, przy użyciu środków technicznych ani w inny sposób, blokować lub ograniczać dostępu klienta do swojego interfejsu internetowego ze względów związanych z przynależnością państwową klienta, jego miejscem zamieszkania lub miejscem prowadzenia działalności (tzw. geoblokowanie). Jednocześnie określony został zakaz różnicowania ogólnych warunków dostępu do towarów lub usług z wyżej wspomnianych względów.

Rozporządzenie 2018/302 nakłada również na państwa członkowskie obowiązek wyznaczania organu lub organów odpowiedzialnych za właściwe i skuteczne egzekwowanie przepisów wskazanych w tym akcie prawnym, z zastrzeżeniem, że środki stosowane w związku z egzekwowaniem tych przepisów muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.              

Poza dostosowaniem polskiego porządku prawnego do przepisów rozporządzenia 2018/302, projekt zakłada wprowadzenie rozwiązań, które – w ocenie projektodawców – wzmocnią instytucjonalnie organ ochrony konkurencji i konsumentów, a także umożliwią temu organowi bardziej elastyczne kształtowanie struktury wewnętrznej UOKiK. Należy, w szczególności, zwrócić uwagę na propozycję wprowadzenia kadencyjności Prezesa UOKiK. Projekt zakłada, że Prezes UOKiK będzie powoływany przez Prezesa Rady Ministrów na sześcioletnią kadencję, z zastrzeżeniem, że ta sama osoba nie będzie mogła pełnić tej funkcji więcej niż przez dwie kadencje. Jednocześnie wskazuje się, że Prezes UOKiK nie będzie mógł zajmować innego stanowiska, z wyjątkiem stanowiska dydaktycznego, naukowo-dydaktycznego lub naukowego w szkole wyższej, ani wykonywać innej pracy zarobkowej.

Odnosząc się do zaproponowanych w tym zakresie zmian, wskazać należy, że projektowane rozwiązanie w żaden sposób nie zapewni Prezesowi UOKiK pożądanej niezależności politycznej. Pamiętać bowiem należy, że organ ochrony konkurencji i konsumentów, po wprowadzeniu tych zmian, powoływany będzie arbitralnie przez Prezesa Rady Ministrów (stricte w projekcie sześcioletniej kadencji organu ochrony konkurencji i konsumentów. Wydaje się, że w tym zakresie zdecydowanie wystarczające byłoby określenie kadencji Prezesa UOKiK na cztery (maksymalnie pięć) lat.

Istotną część regulacji zawartych w projekcie stanowią przepisy proceduralne, które – w ocenie projektodawców – mają przyspieszyć i uprościć uzyskiwanie niezbędnych do załatwienia danej sprawy informacji i dokumentów. W związku z powyższym, proponuje się:

  • określenie zasady, zgodnie z którą organy oraz inne instytucje państwowe i samorządowe będą zobowiązane do udostępniania Prezesowi UOKiK znajdujących się w ich posiadaniu akt oraz informacji, w tym informacji prawnie chronionych, istotnych do realizacji ustawowych zadań Prezesa UOKiK;
  • doprecyzowanie zasad wymiany informacji pomiędzy Prezesem UOKiK
    a Przewodniczącym Komisji Nadzoru Finansowego
    ;
  • określenie możliwości wymiany informacji podatkowych i finansowych w toku postępowań prowadzonych na podstawie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi.

Wskazać w tym miejscu należy, że jakkolwiek zaproponowane w tym zakresie zmiany zasługują na pozytywną ocenę, to jednak uzasadnione wątpliwości budzi określenie ustawowego obowiązku przekazywania przez organy władzy publicznej akt i informacji zawierających informacje prawnie chronione (np. oznaczone jako tajemnica przedsiębiorstwa).

Reasumując, zasadniczym celem projektowanej ustawy, w kontekście konieczności wdrożenia do polskiego porządku prawnego rozporządzenia 2018/302, powinno być stworzenie rozwiązań prawnych zmierzających do wskazania organu ochrony konkurencji i konsumentów jako krajowego podmiotu właściwego w sprawach związanych ze stosowaniem ww. rozporządzenia.

Wydaje się zatem, że wprowadzenie – przy okazji omawianych zmian – istotnych modyfikacji legislacyjnych związanych z funkcjonowaniem organu ochrony konkurencji i konsumentów, w tym jego kadencyjności, nie znajduje uzasadnienia.

Warto w tym miejscu wskazać, że podobno stanowisko wyrażone zostało przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów w toku związanych z projektem uzgodnień międzyresortowych. W piśmie zawierającym uwagi tego podmiotu wskazano, że uzasadnione byłoby odstąpienie od wprowadzenia zmian legislacyjnych wykraczających poza niezbędny zakres interwencji legislacyjnej związanej z wdrożeniem rozporządzenia 2018/302.

Zaproponowanie tego rodzaju zmian powinno być poprzedzone rzetelnymi analizami i przeprowadzeniem szerokich konsultacji publicznych. Tymczasem, projekt opublikowany został na nieco ponad miesiąc przed koniecznym terminem wdrożenia przepisów rozporządzenia 2018/302, zaś uzasadnienie i ocena skutków regulacji nie zawiera przedstawienia wyczerpujących okoliczności, które uzasadniałyby wprowadzenie tego rodzaju zmian.

Podsumowując, wskazać należy, że projektowane zmiany powinny obejmować wyłącznie rozwiązania zmierzające do wdrożenia do polskiego porządku prawnego przepisów unijnych związanych z tzw. „geoblokowaniem”. Pozostałe zaproponowane w projekcie zmiany, które próbuje się „przeforsować” przy okazji wdrażania prawa unijnego, nie znajdują uzasadnienia. Co więcej, wydaje się, że nie zostały one poprzedzone należytymi analizami, wskazującymi na celowość i zasadność ich wprowadzenia.