pl en de

Ekspertyza dotycząca rozwiązań prawnych zawartych w projekcie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zapobiegania rozpowszechnianiu w Internecie treści o charakterze terrorystycznym

Niniejsza ekspertyza dotyczy rozwiązań prawnych zawartych w projekcie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zapobiegania rozpowszechnianiu w Internecie treści o charakterze terrorystycznym (dalej jako: „projekt”).

Projekt ten przygotowany został przez Komisję Europejską jako wkład w spotkanie przywódców w Salzburgu, w dniach 19-20 września 2018 r. Prace legislacyjne w tym zakresie zainicjowane zostały przez Komisję Europejską, Dyrekcję Generalną ds. Migracji, Spraw Wewnętrznych i Obywatelstwa, na czele której stoi Dimitris Avramopoulos, komisarz ds. migracji, spraw wewnętrznych i obywatelstwa.

Zasadniczym celem zaproponowanych przez Komisję Europejską regulacji jest zapewnienie sprawnego funkcjonowania rynku cyfrowego w otwartym i demokratycznym społeczeństwie poprzez zapobieganie wykorzystywaniu usług hostingowych do celów terrorystycznych.

Proponuje się ustanowienie jednolitych przepisów w celu zapobiegania wykorzystywaniu usług hostingowych do rozpowszechniania w Internecie treści o charakterze terrorystycznym, tj. w szczególności:

  • przepisów dotyczących obowiązków w zakresie staranności, których mają przestrzegać dostawcy usług hostingowych w celu zapobiegania rozpowszechnianiu treści o charakterze terrorystycznym za pośrednictwem ich usług oraz zapewnienia, w razie potrzeby, szybkiego usuwania tych treści;
  • zestawu środków, które państwa członkowskie mają wprowadzić w celu identyfikowania treści o charakterze terrorystycznym, umożliwienia ich szybkiego usuwania przez dostawców usług hostingowych i ułatwienia współpracy z właściwymi organami w innych państwach członkowskich, dostawcami usług hostingowych oraz, w stosownych przypadkach,
    z odpowiednimi organami Unii Europejskiej.

Co istotne, projektowane przepisy znajdą zastosowanie do wszystkich dostawców usług hostingowych świadczących usługi w Unii Europejskiej, niezależnie od ich głównego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej.

Komisja Europejska proponuje także wprowadzenie następujących definicji legalnych, umożliwiających prawidłowe zastosowanie projektowanych przepisów: treści o charakterze terrorystycznym, dostawca usług hostingowych, dostawca treści, rozpowszechnianie treści o charakterze terrorystycznym.

Projektowane rozporządzenia zakłada nałożenie na dostawców usług hostingowych dodatkowych obowiązków w zakresie staranności, tj.

  • obowiązek podejmowania odpowiednich, rozsądnych i proporcjonalnych działań zgodnie z projektowanymi przepisy przeciwko rozpowszechnianiu w Internecie treści o charakterze terrorystycznym oraz w celu ochrony użytkowników przed treściami o charakterze terrorystycznym;
  • obowiązek działania w sposób staranny, proporcjonalny
    i niedyskryminacyjny
    oraz z należytym uwzględnieniem praw podstawowych użytkowników, a także przy uwzględnieniu podstawowego znaczenia wolności wypowiedzi i informacji w otwartym i demokratycznym społeczeństwie;
  • obowiązek uwzględniania i stosowania przez dostawców usług hostingowych przepisów zapobiegających rozpowszechnianiu treści o charakterze terrorystycznym.

Komisja Europejska zakłada także wyposażenie właściwych krajowych organów w uprawnienia do wydania decyzji zobowiązującej dostawcę usług hostingowych do usunięcia treści o charakterze terrorystycznym lub uniemożliwienia dostępu do nich. Jednocześnie proponuje się zobowiązać dostawców usług hostingowych, aby usuwali oni lub uniemożliwiali dostęp do treści o charakterze terrorystycznym w ciągu jednej godziny od momentu otrzymania nakazu usunięcia. Załącznik nr 1 do Projektu, wskazuje szczegółowe elementy, jakie powinien zawierać rzeczony nakaz usunięcia.

Projekt przewiduje także wprowadzenie instytucji zgłoszenia, w którym właściwy organ państwa członkowskiego lub odpowiedni organ Unii Europejskiej wskazywać będzie dostawcy usług hostingowych treści, które mogą stanowić treści o charakterze terrorystycznym.

Projektowana rozporządzenia zakłada także zobowiązanie dostawców usług hostingowych do wprowadzania, w stosownych przypadkach, środków proaktywnych w celu ochrony swoich usług przed rozpowszechnianiem treści o charakterze terrorystycznym. Środki te powinny być skuteczne i proporcjonalne, ale także powinny uwzględniać zagrożenie i poziom narażenia na treści o charakterze terrorystycznym, podstawowe prawa użytkowników, wolność wypowiedzi i informacji w otwartym i demokratycznym świecie.

Usunięte lub odpowiednio zabezpieczone treści o charakterze terrorystycznym będą musiały być odpowiednio przechowywane przez dostawców usług hostingowych w zakresie koniecznym do:

  • administracyjnego lub sądowego postępowania odwoławczego;
  • zapobiegania przestępstwom terrorystycznym, ich wykrywania, prowadzenia dochodzeń w ich sprawie i ich ścigania.

Istotnym elementem projektowanych regulacji jest określenie zasad dotyczących sankcji za naruszenie przepisów zawartych w projekcie. W tym zakresie państwa członkowskie zostaną zobowiązane do ustanawiania zasad związanych z sankcjami mającymi zastosowanie w przypadku niewypełnienia obowiązków określonych w projekcie.

Zasadniczym celem projektowanego rozporządzenia jest zapewnienie funkcjonowania jednolitego rynku cyfrowego w otwartym i demokratycznym społeczeństwie poprzez zapobieganie wykorzystywaniu usług hostingowych do celów terrorystycznych.

Zasadniczo pozytywnie odnieść się należy do zaproponowanych zmian. Wydaje się, że wskazane w projekcie narzędzia do walki z treściami o charakterze terrorystycznym mogą okazać się skuteczne. Co ważne, ich zastosowanie co do zasady nie powinno stać w sprzeczności z podstawową zasadą wolności wypowiedzi i informacji, obowiązującą w otwartym i demokratycznym społeczeństwie.

Niemniej jednak z pewną obawą należy zwrócić uwagę na nieprecyzyjność określeń zawartych w projektowanym rozporządzeniu. Jakkolwiek projekt zawiera legalną definicję „treści o charakterze terrorystycznym”, to jednak w zasadniczym zakresie to właściwe organy krajowe lub odpowiednie organy Unii Europejskiej uprawnione będą do uznania, czy dana treść stanowi bądź nie treść o charakterze terrorystycznym. W tym zakresie za niezbędne uznać należy szczegółowe wskazanie, jakiego rodzaju informacje, poza określeniem zakresu tematycznego, którego takie treści mają dotyczyć, mogą być uznane za treści o charakterze terrorystycznym.

Należy również zwrócić uwagę na stosunkowo nieprecyzyjny katalog sankcji określonych w projekcie. Głównym założeniem zaproponowanego przez Komisję Europejską dokumentu jest wprowadzenie jednolitych zasad przeciwdziałania rozpowszechnianiu w Internecie treści o charakterze terrorystycznym. Tymczasem, zaproponowane w projekcie przesłanki wymierzenia sankcji, poza wskazaniem maksymalnego ich wymiaru w sytuacji „systematycznego niedopełniania obowiązków” wynikających z projektowanego rozporządzenia, są zbyt ogólne i abstrakcyjne, aby zagwarantowany został należyty poziom ich ujednolicenia we wszystkich państwach członkowskich.

Pod wątpliwość poddać należy również przeniesienie na państwa członkowskie szeregu obowiązków związanych z wdrożeniem projektowanych przepisów. Dysproporcje w „digitalizacji” administracji publicznej w poszczególnych państwach, może stanowić istotny problem w skutecznym stosowaniu zaproponowanych przez Komisję Europejską przepisów.

Podsumowując, jakkolwiek zaproponowane przez Komisję Europejską zmiany rzeczywiście przyczynić się mogą do zwiększenia bezpieczeństwa na rynku wewnętrznym poprzez przeciwdziałanie rozpowszechnianiu w Internecie treści o charakterze terrorystycznym, to jednak niektóre z zaproponowanych w projekcie rozwiązań budzi istotne wątpliwości w zakresie celowości i zasadności ich wprowadzenia.

Zespół ekspertów think-tanku Państwo Prawa