pl en de

Ekspertyza prawna dot. zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych

Ekspertyza prawna dot. Zasad ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych

  1. WPROWADZENIE

Zasady ładu korporacyjnego dla instytucji nadzorowanych są zbiorem dobrych praktyk, jakimi mają kierować się adresaci, tj. instytucje rynku finansowego, nadzorowane przez Komisje Nadzoru Finansowego (dalej również KNF albo Komisja) zarówno w stosunkach wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Jak wskazano w komunikacie KNF, celem zasad jest podniesienie poziomu ładu korporacyjnego w instytucjach finansowych oraz zwiększenie ich przejrzystości działania, co przyczynia się do pogłębiania zaufania do rynku finansowego w Polsce. 

Zasady zostały przyjęte przez Komisje Nadzoru Finansowego na posiedzeniu w dniu  22 lipca 2014 r., natomiast adresaci zostali zobowiązani do przyjęcia Zasad do 1 stycznia 2015 roku.   

Zakres przedmiotowy regulacji, jak wskazuje sam tytuł, obejmuje problematykę ładu korporacyjnego (z ang. corporate governance).  Ład korporacyjny to ogół zasad oraz norm odnoszących się do szeroko rozumianego zarządzania, funkcjonowania oraz komunikacji. Regulacja obejmuje swoim zasięgiem wszystkie obszary funkcjonowania instytucji nadzorowanych: strukturę organizacyjną nadzorowanego podmiotu, jego relacje z udziałowcami, sposób działania organów, politykę wynagradzania i politykę informacyjną,  działalność promocyjną, relacje z klientami,  kluczowe systemy i funkcje wewnętrzne, a także wykonywanie uprawnień z aktywów nabytych na ryzyko klienta. Zasady przy tym wykraczają poza obszar podlegający regulacji przez przepisy prawa, odnosząc się niejednokrotnie do norm z zakresu etyki, czy sfery powinności moralnych.  

Zgodnie z zamysłem KNF Zasady objęły wszystkie instytucje nadzorowane przez Komisję. Spoza zakresu przedmiotowego zostały wyłączone jedynie nieliczne, wskazane w dokumencie podmioty (m.in. agenci transferowi, agenci firm inwestycyjnych, agenci ubezpieczeniowi, brokerzy usług ubezpieczeniowych).

Niniejsza analiza zmierza do odpowiedzi na pytanie, czy przyjęte przez KNF cele zostały osiągnięte. Ustalenie, czy - zgodnie z zamierzeniami Komisji - Zasady stały się istotnym dokumentem programowym w strategicznej polityce korporacyjnej instytucji nadzorowanych i czy wpłynęły na ukształtowanie właściwych zasad postępowania instytucji nadzorowanych wymaga zarówno przeanalizowania samych Zasad, jak i skutków wynikających z ich wdrożenia przez zobowiązane do tego instytucje.

  1. WNIOSKI

  • Uznać można, że wątpliwości dotyczące podstawy prawnej działań Komisji w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w charakterze regulacji. Zasady przewidują stan idealny, instytucje działającą wzorcowo, jednak trudno dopatrzeć się w zapisach Zasad istotnej wartości dodanej. Zasady  powtarzają  z reguły  unormowania zawarte w innych aktach prawnych, w związku z czym nasuwa się pytanie o celowość takich zapisów. Natomiast tam, gdzie Komisja próbuje działać w charakterze prawodawcy, dotykając zagadnień nieuregulowanych w przepisach powszechnie obowiązujących, określa jedynie oczekiwany sposób działania, stan idealny, któremu niesprostanie niezagrożone jest  sankcją.

  • W Zasadach trudno zatem znaleźć sposób postępowania w sytuacji, gdy oczekiwania zawiodą. Regulacja nie wprowadza przepisów wskazujących kierunek działań w przypadku, gdy zawiedzie przyjęte przez KNF założenie, że instytucja finansowa traktowana jest przez wszystkie osoby zainteresowane przez pryzmat dobra wspólnego. Ponieważ KNF nie sprawuje nadzoru nad większością kwestii, które poruszają Zasady. Konsekwencją takiego stanu jest brak możności oddziaływania na instytucje nadzorowaną, w przypadku pojawienia się nieprawidłowości w działaniu korporacyjnym. A to znów nasuwa pytanie o celowość wprowadzenia Zasad.

  • Zastrzeżenia budzi również jakość dokumentu, w szczególności posługiwanie się pojęciami nieostrymi, nierozumianymi przez adresatów. Niejasności odnośnie zagadnień poruszanych w dokumencie spowodowały konieczność dodatkowych wyjaśnień poszczególnych kwestii. A taka praktyka nie sprzyja przejrzystości działania instytucji.

  • Szeroki krąg adresatów Zasad – instytucji zobowiązanych do ich wdrożenia i przestrzegania, również nie pozostał bez wpływu na jakość regulacji. Z jednej strony Komisja oparła Zasady na teorii korporacji, jako systemu wzajemnej współpracy i konfliktów interesów, w którym interes instytucji stanowi wypadkową interesów zainteresowanych grup. Ten model w praktyce funkcjonuje w małych instytucjach finansowych, takich jak banki spółdzielcze, czy SKOK-i, co pokazują dokumenty, nt. Ładu koronacyjnego tych instytucji. Banki spółdzielcze i SKOK-i masowo odstępowały od niektórych Zasad właśnie z uwagi na fakt, że pewne regulacje okazywały się zbędne dla tych instytucji. Z drugiej strony Zasady propagują konieczność wprowadzania rozbudowanych struktur i funkcji wewnętrznych, charakterystycznych dla instytucji o złożonych strukturach zatrudniających wielu  pracowników. To spowodowało, że Zasady straciły swój uniwersalny charakter, jako że nie wszystkie mogły być w takim samym stopniu wdrażane przez każdą instytucję.

  • Trzy lata po wdrożeniu zasad można pokusić się o stwierdzenie, że Zasady nie tylko nie wyeliminowały uchybień, ale nawet ich nie zakładały – przedstawiają stan idealny natomiast żaden punkt zasad nie przewiduje procedury naprawczej w sytuacji, gdy w stanie idealnym pojawią się zakłócenia.

  • Zasad ładu korporacyjnego nie cechuje praktyczność. Realizacja powinności i postulatów zawartych w dokumencie powinna być obwarowana sankcjami. Pozbawione tej cechy Zasady stają się dokumentem, którego celowości wprowadzenia trudno się dopatrzeć. Nie wnoszące niczego przepisy niestety nie wpływają na  przejrzystości rynku finansowego.

  • Jednym realnym skutkiem wprowadzenia zasad jest znaczące podniesienie kosztów funkcjonowania i biurokratycznych obciążeń instytucji nadzorowanych

Zespół ekspertów think-tanku Państwo Prawa