pl en de

Ekspertyza prawna Projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo Spółdzielcze

Ekspertyza prawna: Projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo Spółdzielcze  („Projekt”)

Projekt Senackiej komisji ustawodawczej nie jest w istocie próbą poprawienia zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów Ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (dalej: „Prawo Spółdzielcze”) dotyczących procedury przekształcania tych podmiotów w spółki prawa handlowego, a jedynie ucieczką od problemu poprzez uchylenie tych przepisów.

Uchwalenie Projektu oznaczać będzie powrót do zasad sprzed 2011 r., kiedy najpierw trzeba było spółdzielnię pracy zlikwidować, by następnie powołać do życia spółkę na podstawie kodeksu spółek prawa handlowego. Powstałe w ten sposób spółki nie będą wchodziły w prawa i obowiązki rozwiązanych spółdzielni, co oznacza, iż konieczne w ich przypadku będzie ponowne uzyskiwanie niezbędnych dla prowadzenia działalności zezwoleń, koncesji oraz prawa do ulg.

Zgodnie z przedstawionym przez Projektodawców uzasadnieniem, Projekt ma dostosować system prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 2015 r. (sygn. akt K 25/12, dalej jako: „Wyrok”) i postanowienia TK z 15 lipca 2015 r. (sygn. akt S 5/15, dalej jako: „Postanowienie”), stwierdzających  niezgodność  przepisów  ustawy  z  dnia  16  września  1982  r. Prawo spółdzielcze z  Konstytucją  RP. Trybunał w Wyroku uznał za niezgodne z Konstytucją RP następujące przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze.

W Wyroku Trybunał tłumaczył, że kontrowersyjną nie jest sama możliwość przekształcania spółdzielni w spółki prawa handlowego, o ile jednak odbywać się będzie na  podstawie trzech zasad, tzn. dobrowolności, pełnej ochrony praw wszystkich członków oraz zachowania ciągłości działania przekształconego podmiotu, które to zasady zostały, zdaniem Trybunału, naruszone w zakwestionowanych przepisach. TK za nieostre uznał bowiem uregulowanie art. 203n § 3, które pozwala zawiadamiać spółdzielców poprzez ogłoszenie (bez doprecyzowania, jak ma ono wyglądać), a przez wzgląd na konstytucyjną ochronę praw majątkowych, wyrażoną w art. 64 Konstytucji – która obliguje ustawodawcę do poszanowania praw majątkowych wszystkich obywateli, w tym członków spółdzielni pracy – za niegwarantujące pełnej ochrony praw członków spółdzielni uznał przepisy przywołane w pkt 2 i 3 powyżej.

W Postanowieniu TK stwierdził z kolei, że w sprawie o sygn. K 25/12 poza zakresem merytorycznego orzekania znalazły się też inne przepisy dotyczące przekształceń, które budzą poważne zastrzeżenia konstytucyjne. TK zauważył, że zmiana formy prowadzenia działalności przez spółdzielnię następująca przez uprzednią likwidację spółdzielni, a następnie utworzenie na bazie substratu osobowego i majątkowego spółdzielni pracy innego (komercyjnego) rodzaju podmiotu, najpełniej zabezpieczała prawa członków spółdzielni pracy, a także osób trzecich (wierzycieli). Przepisy dodane do Prawa Spółdzielczego ustawą z dnia 25 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 106, poz. 622, dalej: „Nowelizacja”) wzorowane są zaś na przekształceniach spółek prawa handlowego, co budzi zastrzeżenia konstytucyjne; spółdzielnia bowiem, „a zatem również spółdzielnia pracy, ma zasadniczo odmienny charakter od spółki prawa handlowego”.

Jak już wspomniano, przyjęcie Projektu oznacza powrót do stanu prawnego sprzed dnia 1 lipca  2011 r., tj. czasu wejścia w życie ustawy z dnia 25 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 106, poz. 622), usuwając z polskiego porządku prawnego możliwość przekształcania spółdzielni w spółki prawa handlowego i wymuszając konieczność ich likwidacji, jeżeli spółdzielcy chcieliby skorzystać z możliwości prowadzenia działalności w formie prawnej przewidzianej przepisami Kodeksu spółek handlowych. Projektodawcy proponują również zastosowanie nowych przepisów do toczących się procesów przekształceniowych. Projektodawcy poszli więc najłatwiejszą drogą, ignorując w istocie problemy wskazane przez Trybunał Konstytucyjny w Wyroku i w Postanowieniu.

Projektodawcy w uzasadnieniu Projektu podnoszą, iż rozważano też alternatywne rozwiązanie wykonujące wyrok TK, polegające na utrzymaniu przepisów umożliwiających „płynne” przekształcenie spółdzielni, ale przy zabezpieczeniu praw majątkowych i pracowniczych członków spółdzielni, propozycja ta nie zyskała jednak akceptacji.

Niestety, projektodawcy odstąpili od zwięzłego chociażby przedstawienia powodów tej decyzji i odrzucenia możliwości „sanowania” obecnie obowiązujących przepisów oraz wskazania argumentów, które przeważyły na korzyść przywrócenia stanu prawnego obowiązującego przed lipcem 2011 r. Uniemożliwia to więc w pewnym stopniu konstruktywną i merytoryczną ocenę tych działań. Projektodawcy proponują natomiast, by po trzech latach od wejścia w życie tej ustawy sprawdzić jej funkcjonowanie w praktyce (tj. czy spółdzielnie pracy podejmują decyzję o swojej likwidacji, a jeżeli tak, to jak powołanie do życia spółki prawa handlowego wpływa na wartość praw majątkowych członków spółdzielni). Pokazuje to, iż Projektodawcy nie do końca przekonani są co do słuszności przyjętego rozwiązania, co pogłębia jedynie wrażenie ucieczki i zignorowania, a nie rzeczywistego rozwiązania istniejącego problemu.

Fundacja Państwo Prawa

Marzec 2018