pl en de

Ekspertyza prawna w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy prawo prasowe

Ekspertyza prawna dotycząca

projektu ustawy o zmianie ustawy – prawo prasowe

W dniu 25 maja 2017 r. wpłynął do Sejmu RP rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo prasowe z dnia 26 stycznia 1984 r., dalej jako „Projekt ustawy”, nadany został nr druku sejmowego - 1604. Projektowana ustawa ma na celu doprecyzowanie postępowania dotyczącego udzielania autoryzacji, uchylenia odpowiedzialności karnej za opublikowanie wypowiedzi bez umożliwienia dokonania autoryzacji i wprowadzenia w tym zakresie odpowiedzialności wykroczeniowej, co stanowi bezpośrednie wykonanie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Wizerkaniuk przeciwko Polsce (wyrok z 5 lipca 2011 roku, skarga nr 18990/05).

W Projekcie ustawy utrzymana zostaje dotychczasowa zasada, zgodnie z którą dziennikarz nie może odmówić osobie udzielającej informacji autoryzacji dosłownie cytowanej wypowiedzi. Oprócz istniejącego wyjątku, zgodnie z którym autoryzacja nie jest wymagana w odniesieniu do wypowiedzi, które zostały już opublikowane, wprowadza się drugi wyjątek. Dziennikarz nie będzie musiał uzyskać autoryzacji wypowiedzi wygłoszonej publicznie, np. podczas konferencji prasowej lub innego rodzaju wystąpienia publicznego osoby udzielającej informacji.

Wprowadzone mają być także przepisy mające chronić dziennikarzy przed wprowadzaniem przez ich rozmówców – w ramach autoryzacji – znaczących zmian w już udzielonych wypowiedziach lub wywiadach. Autoryzacją, w świetle Projektu ustawy, nie jest przedstawianie przez osobę udzielającą informacji nowych pytań lub odpowiedzi albo nowych informacji, a także zmian kolejności wypowiedzi w autoryzowanym tekście przewidzianym do publikacji w prasie. W takiej sytuacji dziennikarz będzie mógł opublikować wypowiedź w pierwotnej wersji.

            Wprowadzone zostaną również terminy na udzielenie autoryzacji, chyba że inny termin zostanie ustalony między stronami:

  • 6 godzin od momentu przekazania wypowiedzi przez dziennikarza do autoryzacji, w sposób wzajemnie uzgodniony tekstu przewidzianego do publikacji w prasie zawierającego wypowiedź;
  • o   24 godzin terminu na udzielenie autoryzacji w odniesieniu do wypowiedzi udzielanych dla czasopism.

Zmienione zostają również zasady odpowiedzialność karnej za uniemożliwienie dokonania autoryzacji. Ten czyn zakwalifikowany zostanie jako wykroczenie, a nie jak dotychczas jako przestępstwo. Sankcją karną będzie jedynie grzywna.

Wprowadzenie odpowiednich zmian, które mają na celu dostosowanie przepisów
do europejskich standardów, należy uznać za pożądane i zasługujące na poparcie. Szczególnie, iż większość zmian zaproponowanych w Projekcie jest faktycznie konsekwencją opisanego w niniejszej opinii wyroku ETPC. Jednocześnie rozwiązania proponowane w Projekcie ustawy budzą pewne uzasadnione wątpliwości, a w konsekwencji mogą wymagać poprawek legislacyjnych.

Jednakże brak jest jednoznacznego sprecyzowania w Projekcie ustawy czym jest autoryzacja i czemu ona tak naprawdę służy. Autoryzacja winna również zostać doprecyzowana co do formy wypowiedzi: ustnej lub  pisemnej w przypadkach, gdy ta wypowiedź ma być przeredagowana lub skrócona w toku publikowania materiału prasowego. Znacznym ułatwieniem sytuacji byłby zapis o tym, że wypowiedź pisemna nie wymaga autoryzacji, jeśli jest przytaczana w całości.

Projektodawca nie odniósł się również wprost do kwestii autoryzacji wypowiedzi zamieszczanych w internetowych publikacjach prasowych – ten obszar wydaje się więc pozostawać nadal nieuregulowany.

W Projekcie ustawy nie ma również rozróżnienia statusu na osoby prywatnej i publicznej udzielającej wypowiedzi prasowej, mimo wyraźnej rekomendacji w tym zakresie w Wyroku ETPC. Jak bowiem uznał Trybunał: brak zróżnicowania w podejściu do osób publicznych i prywatnych w sprawie z zakresu wolności słowa w praktyce polskich sądów jest niezgodny z utrwaloną perspektywą Trybunału, który konsekwentnie akcentuje, że granice ochrony przed krytyką osób publicznych są znacznie węższe niż w przypadku innych obywateli”. Trybunał podkreślił, że w imię jakości debaty publicznej osoby publiczne powinny brać odpowiedzialność za słowa i nie manipulować swoimi wypowiedziami post factum, tym bardziej, gdy świadomie, swobodnie i bezpośrednio udzielają informacji mediom.

Zespół ekspertów think-tanku Państwo Prawa