pl en de

Ocena prawna tzw. Pakietu Demokratycznego

W ramach funkcjonowania Sejmu RP poprzedniej kadencji Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość złożył poselski projekt uchwały w sprawie zmiany Regulaminu Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej określany mianem pakietu demokratycznego. Miał na celu, w zamierzeniu autorów: (i) wzmocnienie autorytetu Parlamentu i jego funkcji kontrolnych; (ii) poprawę jakości procesu legislacyjnego; (iii) zwiększenie praw opozycji parlamentarnej.

Pakiet demokratyczny został ostatecznie odrzucony w ramach III czytania na posiedzeniu Sejmu RP w dniu 7 lutego 2014 roku.

Biorąc pod uwagę aktualny kryzys parlamentaryzmu w wielu krajach europejskich a także fakt, iż w ramach obecnej VIII kadencji Sejmu RP niezwykle dużo zapowiedzi rządowych realizowanych jest w formie projektów poselskich – wydaje się, że przesłanki stojące za koniecznością wprowadzenia zmian proponowanych w pakiecie demokratycznym pozostają aktualne mimo upływu blisko 5 lat od jego złożenia.

Pakiet demokratyczny proponuje 8 zasadniczych zmian w funkcjonowaniu Sejmu RP. Pierwsza zmiana dotyczy modyfikacji procedury związanej z wymogami formalnymi projektu i wprowadza zmianę, zgodnie z którą 2/3 członków Komisji Ustawodawczej (obecnie 3/5) mogłoby uznać projekt za niedopuszczalny w sytuacji skierowania go do Komisji Ustawodawczej przez Marszałka Sejmu (jeżeli budzi zastrzeżenia np. co do niezgodności z prawem Unii Europejskiej). Nadal jednak opinia Komisji Ustawodawczej pozostaje dla Marszałka Sejmu niewiążąca.

Zmiana druga dotyczy wzmocnienia roli projektów obywatelskich poprzez (i) wprowadzenie zakazu składania wniosku o odrzucanie projektów obywatelskich w ramach I czytania; (ii) wprowadzenie do Regulaminu Sejmu obowiązku rozpatrywania projektów obywatelskich w I czytaniu na posiedzeniu plenarnym. W zakresie drugiej z tych zmian – należy wskazać, że tożsame rozwiązanie znajduje się już w ustawie o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli.

Zmiana trzecia to likwidacja tzw. zamrażarki (sytuacji w której projekty, najczęściej partii opozycyjnych, nie są kierowane do rozpatrzenia przez długi okres czasu co de facto uniemożliwia ich procedowanie) Marszałka Sejmu poprzez wprowadzenie zasady, zgodnie z którą, pierwsze czytane projektu odbywa się nie później niż w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia projektu ustawy (uchwały) w formie pisemnej na ręce Marszałka Sejmu.

Zmiana czwarta to wprowadzenie zmian w zasadach funkcjonowania komisji sejmowych poprzez (i) wprowadzenie zasady zgodnie z którą stanowisko Rady Ministrów do projektu ustawy jest przedstawiane dopiero po zakończeniu pierwszego czytania w komisjach sejmowych; oraz (ii) wprowadzenie maksymalnego terminu na przygotowanie sprawozdania komisji, tj. 9 miesięcy od dnia pierwszego czytania.

Zmiana piąta to wprowadzenie modyfikacji instytucji wysłuchania publicznego w ramach funkcjonowania komisji sejmowych poprzez wprowadzenie zasady, zgodnie z którą wysłuchanie publiczne będzie się odbywać obligatoryjnie na wniosek co najmniej jednej trzeciej ogólnej liczby członków komisji, do której projekt został skierowany do rozpatrzenia. 

Zmiana szósta to dodane w Regulaminie Sejmu Rozdziału 6a, który ma szczegółowo regulować sposób postępowania z projektami ustaw podatkowych wzorując te rozwiązania na przepisach dotyczących postępowania z kodeksami w ramach procesu ustawodawczego.

Zmiana siódma polega na zwiększeniu roli Komisji ds. Unii Europejskiej poprzez wprowadzenie zasady, zgodnie z którą Marszałek Sejmu RP będzie kierował do Komisji ds. Unii Europejskiej niezwłocznie również dokumenty związane z pracami Rady Europejskiej wraz z informacją Rady Ministrów o stanowisku Rzeczypospolitej Polskiej.

Zmiana ósma to dwie propozycje mające na celu zwiększenie roli opozycji w ramach prac parlamentarnych poprzez: (i) wprowadzenie regulacji nakazujących stosownie przepisu o konieczności zwołania komisji sejmowej przez jej przewodniczącego w ciągu 30 dni od dnia złożenia pisemnego wniosku przynajmniej jednej trzeciej członków komisji sejmowej również do podkomisji; (ii) wprowadzenie zasady zgodnie z którą Klubom poselskim będzie przysługiwać prawo wprowadzenia do porządku dziennego posiedzenia Sejmu po jednym punkcie dla każdego klubu bez konieczności uzyskania zgody Marszałka Sejmu, ani też opinii Konwentu Seniorów.

Wydaje się, że argumentacja zawarta przez autorów pakietu pozostaje aktualna na tle dzisiejszej sytuacji faktycznej, politycznej i prawnej, w szczególności w zakresie kryzysu parlamentaryzmu, w tym kryzysu ogólnoeuropejskiego, a także przeniesienia ciężaru debaty publicznej w Polsce przede wszystkim na Parlament. Złożenie tego dokumentu w obecnej kadencji Sejmu RP, biorąc pod uwagę że (i) jego wnioskodawcami są w większości posłowie zasiadający obecnie w Sejmie; (ii) fakt, iż argumenty przywoływane przy jego składaniu pozostają nadal aktualne; – mogłoby w istotny sposób zweryfikować intencje twórców tego dokumentu.

Przedstawienie pakietu demokratycznego pod obrady Sejmu RP jest tym bardziej uzasadnione, że większość zmian w nim zaproponowanych uznać należy za potrzebne i pożądane, szczególnie analizując dotychczasową praktykę parlamentarną w ramach funkcjonowania Sejmu RP VII i VIII kadencji.

Co istotne - nie są to zmiany rewolucyjne, jednakże w znaczący sposób wzmacniają one rolę opozycji parlamentarnej w ramach codziennej pracy Sejmu RP.

Za najistotniejsze zmiany uznać należy: (i) likwidację „zamrażarki” Marszałka Sejmu; (ii) wprowadzenie możliwości przedstawiania przez poszczególne kluby poselskie własnych punktów do porządku obrad danego posiedzenia; (iii) wzmocnienie instytucji wysłuchania publicznego; (iv) wprowadzenie terminów uniemożliwiających obstrukcję parlamentarną w zakresie projektów aktów prawnych przedstawianych przez kluby opozycyjne.