pl en de

Opinia dotycząca projektu ustawy o Funduszu Dróg Samorządowych

Projekt ustawy o Funduszu Dróg Samorządowych, dalej jako „Projekt ustawy”, opublikowany został w dniu 25 września 2018 roku na stronie Sejmu RP. Projekt złożony został przez Ministra Infrastruktury. Projektowi ustawy nadany został numer druku sejmowego 2859.

Zgodnie z treścią uzasadnienia Projekt ustawy ma na celu utworzenie Funduszu Dróg Samorządowych, dalej jako „Fundusz”, by rozwiązać problem niezadowalającego standardu dróg powiatowych i gminnych, które służą sprawnemu przemieszczaniu się mieszkańców w swoich regionach. Celem jest również podniesienie poziomu i jakości życia społeczności lokalnych oraz zwiększenie efektywności instytucji publicznych przez rozwój bezpiecznej, spójnej, funkcjonalnej i efektywnej infrastruktury drogowej, jako wsparcie działań samorządu gminnego i powiatowego na rzecz budowy dróg lokalnych o kluczowym znaczeniu dla zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego wspólnot samorządowych.

Planuje się, aby ustawa weszła w życie co do zasady po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Ustawa utraci swoją moc z dniem 1 stycznia 2029 r.

Fundusz będzie państwowym funduszem celowym, którego dysponentem będzie minister właściwy do spraw transportu. Obsługą zajmować się będzie Bank Gospodarstwa Krajowego, dalej jako „Bank”. Wysokość wynagrodzenia Banku za prowadzenie obsługi bankowej Funduszu nie będzie mogła przekroczyć średniej wysokości wynagrodzenia pobieranego przez Bank za obsługę bankową innych państwowych funduszy celowych.

Głównym źródłem finansowania Funduszu będą wpłaty pochodzące z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w wysokości 1, 4 mld zł rocznie, dotacji z budżetu państwa, dotacji celowej z budżetu państwa z części budżetowej, której dysponentem jest Minister Obrony Narodowej, w wysokości 500 mln zł rocznie, Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – równowartość 2% przychodów ze sprzedaży drewna, a także z zysku jednoosobowych spółek Skarbu Państwa i spółek, w których wszystkie akcje lub udziały są własnością Skarbu Państwa. Projekt ustawy przewiduje możliwość przekazywania skarbowych papierów wartościowych dysponentowi Funduszu, dokonywania dobrowolnych

Zgodnie z Projektem ustawy, wysokość dofinansowania zależeć będzie od dochodów danej jednostki samorządu terytorialnego. Zasadą będzie, że im dochód danej jednostki będzie niższy, tym wyższa wartość dofinansowania – maksymalnie do 80% kosztów realizacji danego zadania.

Projekt ustawy przewiduje również dofinansowanie dla budów mostów. Na ten cel przyznane zostaną środki zgodnie z postanowieniami uchwały nr 93/2018 Rady Ministrów z dnia 9 lipca 2018 r. w sprawie ustanowienia Rządowego Programu Uzupełnienia Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Drogowej – Mosty dla Regionów, dalej jako „Program” - z wyłączeniem prac przygotowawczych,  środki na pokrycie kosztów przygotowania inwestycji. Warunkiem dofinansowania ze środków Funduszu będzie uprzednie uzyskanie dofinansowania na pokrycie kosztów przygotowania inwestycji z Programu. W takim przypadku wsparcie wyniesie 80% kosztów realizacji zadania.

Projekt ustawy przewiduje, że jeśli przedmiotem zadania, na które przekazano dofinansowanie, będzie droga, która ma zostać zaliczona do kategorii dróg publicznych - właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego będzie zobowiązany podjąć uchwałę w sprawie zaliczenia tej drogi do odpowiedniej kategorii w trybie ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, w terminie 12 miesięcy od dnia zatwierdzenia rozliczenia dofinansowania zadania.

Reasumując, z pewnością należy podkreślić, że pomysł dofinansowana budowy i poprawy dróg przyczyni się do wzrostu ich jakości. Jednocześnie pomysł ten nie jest nowy i stanowi de facto powtórzenie strategii budowy dróg lokalnych realizowanej przez poprzedni rząd PO-PSL.

Jednakże zastanawiające są źródła tego dofinansowania. Projektodawca wymaga, aby na budżet funduszu składały się spółki z udziałem Skarbu Państwa czy Państwowe Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe.

Rozwiązanie nazwane Funduszem Dróg Samorządowych było już proponowane latem 2017 roku. Wtedy to miało być ono oparte na wpływach z nowej opłaty paliwowej. Z samej opłaty, miało wpływać ok. 4-5 mld zł w ciągu roku. Jednak tylko połowa tej kwoty w rzeczywistości miała zasilać drogi lokalne. Reszta wspierałaby drogi krajowe.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że programem wsparcia samorządów
w poprawianiu stanu technicznego dróg jest Program Rozwoju Gminnej i Powiatowej Infrastruktury Drogowej na lata 2016-2019. W pierwszym roku funkcjonowania do samorządów, zgodnie z planem, trafiło 800 mln zł. w kolejny tyle samo, tyle, że wcześniej samorządom na ten rok obiecano 1 mld zł. Dlatego też zastanawiający jest sens powołania nowego Funduszu, którego zadania będą się pokrywać i wzajemnie zabierać sobie źródła finansowania.

Reasumując, rozwiązania zawarte w Projekcie ustawy należy poddać dalszym analizom w zakresie ich zasadności w ramach prowadzonego procesu legislacyjnego.  

Zespół ekspertów think-tanku Państwo Prawa