pl en de

Opinia dotycząca projektu ustawy o zmianie ustawy o służbie zagranicznej oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów

W dniu 2 listopada 2018 roku na stronie Sejmu RP opublikowany został Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o służbie zagranicznej oraz ustawy o ujawnianiu informacji  o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990  oraz treści tych dokumentów, dalej jako „Projekt ustawy”. Projekt złożony został przez grupę posłów PiS. Przedstawicielem wnioskodawców została poseł Małgorzata Gosiewska

Zgodnie z treścią uzasadnienia Projektu ustawy ma na celu wprowadzenie obowiązku lustracyjnego na wszystkie kategorie pracowników zatrudnionych w Ministerstwie Spraw Zagranicznych oraz w polskich placówkach zagranicznych, a także jednostkach nadzorowanych przez Ministra Spraw Zagranicznych powołanych na podstawie odrębnych przepisów.

Projekt ustawy przewiduje, by obowiązkowi złożenia oświadczenia lustracyjnego podlegali nie tylko członkowie służby zagranicznej, ale także pozostałe kategorie osób zatrudnionych, bądź pełniących funkcje. Oznacza to możliwość rozszerzenia katalogu osób objętych obowiązkiem lustracyjnym o:

  • pracowników Ministerstwa Spraw Zagranicznych niewchodzących w skład służby zagranicznej, w tym członków korpusu służby cywilnej zatrudnionych w ministerstwie
    w komórkach organizacyjnych zapewniających obsługę zadań ministra właściwego do spraw członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej, 
  • osoby zatrudnione w placówce zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy o pracę zawartej na czas określony - wykonywania funkcji na placówce przez członka rodziny,
  • osoby zatrudnione w placówce zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy o pracę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy,
  • osoby zatrudnione w ministerstwie obsługującym ministra właściwego do spraw zagranicznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych
  • osoby zatrudnione w innych jednostkach organizacyjnych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw zagranicznych,

- o ile wskazane powyżej osoby są obywatelami polskimi.

Projekt ustawy zakłada, że stosunki pracy osób zatrudnionych w służbie zagranicznej albo innych osób wymienionych w Projekcie ustawy, które przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy złożyły dokumenty potwierdzające ich pracę lub służbę w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracę z tymi organami, wygasają po upływie 60 dni od dnia wejścia w życie niniejszego Projektu ustawy.

Osoby niebędące członkami służby zagranicznej, zgodnie z ustawowym wymogiem, będą zobowiązane do złożenia oświadczenia w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie niniejszego Projektu ustawy.

Projekt ustawy nakłada obowiązek na ministra właściwego do spraw zagranicznych, by niezwłocznie - nie później niż w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia niniejszego Projektu ustawy - przekazał Prezesowi Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu listę osób obowiązanych do złożenia oświadczenia, dotyczącego pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z tymi organami w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., dalej jako „oświadczenie”, które w dniu ogłoszenia Projektu ustawy będą zatrudnione w ministerstwie obsługującym ministra właściwego do spraw zagranicznych, w placówkach zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej albo w innych jednostkach organizacyjnych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw zagranicznych.

Proponowane zmiany w Projekcie ustawy mają na celu rozszerzenie obowiązku lustracyjnego na wszystkich pracowników Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Jak wskazuje statystyki spośród 2700 osób, które wchodziły w skład służby zagranicznej, około 1500 podlegało dotychczas lustracji. Z przywoływanych przez media listy 237 pracowników, którzy przyznali się do współpracy w MSZ zatrudnionych było 131 osób. Zwrócić uwagę należy na to, że w czasie kadencji poprzedniego rządu odeszło z pracy 98 byłych współpracowników.

Poddać pod wątpliwość należy proponowane zmiany. Objęciem obszernego katalogu podmiotów zobowiązanych do przedkładania oświadczeń lustracyjnych, wydaje się zbyt nadgorliwe. Nie sposób znaleźć uzasadnienia do takiej nowelizacji.

Jeżeliby przyjąć, że te zmiany są zasadne to należałoby uznać, iż podobne rozwiązania powinny zostać wprowadzone do wszystkich ministerstw, co wydaje się absurdalnym rozwiązaniem.

Reasumując, rozwiązania zawarte w Projekcie ustawy należy uznać za niezasadne. Należy poddać pod wątpliwość dalsze prowadzenie prac legislacyjnych w tym zakresie.