pl en de

Opinia dotycząca projektu ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw

W dniu 31 sierpnia 2018 roku na stronie Rządowego Centrum Legislacyjnego opublikowany został projekt ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw, dalej jako „Projekt ustawy”. Projekt przedłożony został przez Ministra Środowiska Henryka Kowalczyka. Projektowi ustawy nadany został numer UD 332

Zgodnie z treścią uzasadnienia Projekt ustawy ma na celu wyeliminowanie problemów związanych z ograniczonym nadzorem gmin nad właściwym postępowaniem z odpadami komunalnymi spowodowanego wyborem łącznego przetargu na odbiór i zagospodarowanie odpadów oraz ryczałtowe rozliczanie przedsiębiorców odbierających odpady komunalne od mieszkańców.

W ocenie projektodawców proponowane zmiany mają zachęcić do selektywnego zbierania odpadów komunalnych.

Projekt ustawy zakłada, że do postępowania z odpadami komunalnymi stanowiącymi części roślin pochodzące z pielęgnacji cmentarzy i targowisk zastosowanie będą miały przepisy dotyczące postępowania z bioodpadami stanowiącymi odpady komunalne.

Projekt ustawy nakłada na gminy obowiązek zapewnienia selektywnego zbierania odpadów komunalnych będących w formie: papieru, metalu, tworzywa sztucznego, szkła, opakowań wielomateriałowych, bioodpadów, w miejscu ich wytworzenia jak i na terenach przeznaczonych do użytku publicznego.

Projekt ustawy zakłada utworzenie punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych w sposób umożliwiający łatwy dostęp dla wszystkich mieszkańców gminy, które zapewniają przyjmowanie co najmniej odpadów komunalnych: przeterminowanych leków i chemikaliów, zużytych baterii i akumulatorów, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, mebli i innych odpadów wielkogabarytowych, zużytych opon, odpadów budowlanych i rozbiórkowych oraz odpadów tekstyliów.

Projekt ustawy zakłada zmiany w obowiązku osiągania przez gminy odpowiednich poziomów recyklingu i przygotowania do ponownego użycia odpadów komunalnych do dnia 31 grudnia 2020 r. i w kolejnych latach.  Poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia odpadów komunalnych określony został w wysokości co najmniej 50% wagowo. Umożliwi to liczenie poziomu w stosunku do wszystkich odpadów komunalnych, które zostaną poddane recyklingowi i przygotowaniu do ponownego użycia, w tym odpady budowlane i rozbiórkowe stanowiące odpady komunalne. W 2019 r. poziom recyklingu wynosić ma co najmniej 40 % wagowo, natomiast poziom recyklingu innymi metodami innych niż niebezpieczne odpadów budowalnych i rozbiórkowych stanowiących odpady komunalne – co najmniej 60 % wagowo.

Właściciele nieruchomości zwolnieni zostaną z obowiązku posiadania pojemnika lub worka na odpady biodegradowalne w przypadku posiadania kompostownika przydomowego.

Projekt ustawy zakłada, by gminnym systemem odbierania odpadów komunalnych objęci zostali wszystkich właścicieli nieruchomości. Dotyczyć to będzie również domków letniskowych, innych nieruchomości wykorzystywanych na cele rekreacyjno – wypoczynkowe, jak również rodzinne ogrody działkowe.  Właściciele, którzy pozbywać się będą z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych, będą obowiązani do udokumentowania w formie umowy korzystania z usług wykonywanych przez gminną jednostkę organizacyjną lub przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych przez okazanie tej umowy i dowodu uiszczenia opłat za te usługi.

Projekt ustawy wprowadza obowiązek wójta, burmistrza lub prezydenta miasta do udzielenia zamówienia publicznego na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy, a w przypadku właścicieli nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, obowiązek zorganizowania przetargu w trybie ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych.

Wprowadzona zostanie odpowiedzialność administracyjnokarna za podawanie nieprawdy w oświadczeniach o spełnianiu warunków wymaganych do prowadzenia działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, składanych z wnioskiem o wpis do rejestru działalności regulowanej.

W celu poprawy skuteczności egzekwowania obowiązku usuwania odpadów, które mogą stwarzać zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, Projekt ustawy nakłada na organ I instancji, który wydał zezwolenie na zbieranie odpadów, zezwolenie na przetwarzanie odpadów, pozwolenie na wytwarzanie odpadów lub pozwolenie zintegrowane (jeżeli obowiązek usunięcia odpadów powstał w związku z cofnięciem, stwierdzeniem nieważności, uchyleniem lub wygaśnięciem tej decyzji), na regionalnego dyrektora ochrony środowiska (w przypadku terenów zamkniętych oraz nieruchomości należących do gminy), a w pozostałych przypadkach - na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, obowiązek usunięcia odpadów.

Proponowane zmiany w Projekcie ustawy mają na celu rozwiązać problem związany z procederem porzucania odpadów przez podmioty gospodarujące odpadami w miejscach do tego nieprzeznaczonych, jak również w miejscach, w których zakończono prowadzenie działalności w zakresie gospodarki odpadami.

Jak podają statystyki, w latach 2013-2017 organy administracji wszczęły 5236 postępowań mających na celu przymuszenie podmiotów odpowiedzialnych za nielegalne zgromadzenie odpadów do ich usunięcia. 303 (5.8 %) przypadki dotyczyły postępowań prowadzonych przez starostów oraz marszałków województw mających na celu usuwanie nielegalnie zgromadzonych odpadów w wyniku prowadzonej działalności uregulowanej decyzją administracyjną z zakresu gospodarki odpadami. Pozostała część przypadków 4933 (94.2 %) dotyczyła postępowań mających na celu usuwanie odpadów przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, które mogły zostać nielegalnie zgromadzone nie tylko podczas prowadzonej działalności związanej z gospodarką odpadami, ale również mogły zostać zgromadzone na tzw. „dzikich wysypiskach” oraz w wyniku zaśmiecania.

Zwiększenie kontroli przez administrację publiczną, jak również zwiększenie sankcji za naruszanie przepisów prawa, być może wzmocni walkę z problemem odpadów w Polsce. Natomiast wskazać jednocześnie należy, iż rząd po raz kolejny odbiera kompetencje samorządom i przenosi je na poziom centralny.

Jednakże należy podkreślić fakt, że oprócz zmian w przepisach prawa, konieczna jest również edukacji w zakresie segregowania śmieci. Większa świadomość społeczna i dbanie o środowisko może odnieść lepszy skutek niż podnoszenie sankcji za łamanie prawa.

Reasumując, rozwiązania zawarte w Projekcie ustawy należy poddać gruntownej analizie w toku dalszego procesu legislacyjnego.  

Zespół ekspertów think-tanku Państwo Prawa