pl en de

Opinie dotyczące projektu ustawy o architektach i inżynierach budownictwa

W dniu 4 października 2018 roku na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowany został projekt ustawy o architektach, dalej jako „Projekt ustawy 1”. 

Również w dniu 4 października 2018 roku na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowany został projekt ustawy o inżynierach budownictwa, dalej jako „Projekt ustawy 2”. 

Projekty złożone zostały przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju.

Zgodnie z treścią uzasadnień Projektów ustaw mają one na celu wyodrębnienie z ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane zawodów architekta i inżyniera budownictwa i uregulowanie ich działalności w odrębnych ustawach.

Projekt ustawy 1 zakłada uregulowanie zawodu architekta w sposób kompleksowy w odrębnej ustawie o architektach. Tym samym wykonuje się wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. K 39/15, dotyczącego zakresu uprawnień budowlanych, w zakresie, w jakim wyrok ten dotyczy wykonywania zawodu architekta. W ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 16 pkt 3 ust niekonstytucyjność art. 16 pkt 3 ustawy awy - Prawo budowlane w zakresie, w jakim przekazuje uregulowanie ograniczeń uprawnień budowlanych w akcie wykonawczym w sytuacji, gdy w ustawie brak jest przepisów odnoszących się do istoty takiego ograniczenia.

Projekt ustawy 1 określa zasady uzyskiwania tytułu zawodowego architekta,
a także uprawnień zawodowych osób posiadających ten tytuł, uznawania kwalifikacji zawodowych i świadczenia usług transgranicznych w zawodzie architekta, organizacji samorządu zawodowego architektów, prawa i obowiązki oraz odpowiedzialność dyscyplinarną członków tego samorządu.

Projekt ustawy 1 w szeroki sposób definiuje zawód architekta. Polegać on będzie na rozpoznawaniu indywidualnych i społecznych potrzeb oraz wyrażaniu i realizacji tych potrzeb poprzez planowanie przestrzenne, projektowanie, kształtowanie i realizację obiektów budowlanych, ich zespołów, otoczenia i przestrzeni pomiędzy nimi w aspekcie funkcjonalnym, estetycznym i technicznym, a także relacji pomiędzy tymi obiektami a człowiekiem i środowiskiem naturalnym i zbudowanym przy poszanowaniu dobra wspólnego jakim jest przestrzeń oraz globalne i lokalne dziedzictwo kulturowe.

Osoba posiadająca tytuł zawodowy architekta uprawniona będzie do wykonywania funkcji zawodowych w procesie inwestycyjnym, przez które rozumieć należy działalność polegającą na fachowej ocenie i samodzielnym rozwiązywaniu zagadnień urbanistycznych, architektonicznych i budowlanych oraz technicznych i techniczno – organizacyjnych, obejmującą w szczególności: wykonywanie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie na zasadach określonych w niniejszej ustawie oraz w ustawie – Prawo budowlane, sporządzanie opinii, opracowań, programów funkcjonalno – użytkowych oraz projektów urbanistycznych i architektonicznych, których wymóg sporządzania wynika z przepisów odrębnych lub sporządzanych w drodze konkursów publicznych, a także dotyczących obiektów wpisanych do rejestru zabytków i obszarów objętych ochroną konserwatorską oraz sporządzanie projektów aktów planowania przestrzennego.

Architekt podlegać będzie w szczególności odpowiedzialności dyscyplinarnej. Wykonując swój zawód w ramach stosunku pracy nie będzie mógł podejmować działań naruszających Kodeks etyki zawodowej, dalej jako „Kodeks”. W przypadku wydania mu polecenia służbowego w ramach stosunku pracy, naruszającego Kodeks, architekt będzie obowiązany powiadomić o tym okręgową izbę architektów, której jest członkiem.

Projekt ustawy 2 ma na celu uregulowanie zasad wykonywania zawodu inżyniera budownictwa, w tym uzyskiwanie i zakres uprawnień budowlanych, zasady uznawania kwalifikacji zawodowych do wykonywania zawodu inżyniera budownictwa, świadczenie usług transgranicznych, organizację i zadania samorządu zawodowego inżynierów budownictwa oraz prawa i obowiązki jego członków, jak również odpowiedzialność dyscyplinarną ponoszoną w związku z wykonywaniem zawodu inżyniera budownictwa.

Zgodnie z Projektem ustawy 2 inżynier budownictwa będzie mógł wykonywać zawód w zakresie posiadanych uprawnień budowlanych, zgodnie z przepisami prawa, zasadami wiedzy technicznej oraz z zachowaniem należytej staranności, właściwej organizacji, bezpieczeństwa i jakości pracy, za które będzie podlegał odpowiedzialności dyscyplinarnej. Wszelkie czynności musi wykonywać zgodnie z Kodeksem etyki zawodowej.

Projekt wprowadza dwie nowe specjalności w zakresie specjalności inżynieryjnej kolejowej:

  • inżynieryjnej kolejowej w zakresie kolejowych obiektów budowlanych,
  • inżynieryjnej kolejowej w zakresie sterowania ruchem kolejowym.

Projekt ustawy 2 proponuje nowa regulację dotyczącą możliwości uzyskania specjalizacji techniczno - budowlanej przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane. Posiadanie specjalizacji techniczno-budowlanej będzie warunkiem wykonywania funkcji rzeczoznawcy budowlanego i wpisu na listę rzeczoznawców budowlanych w zawodzie inżyniera budownictwa.

Samorząd tworzony będzie przez członków zrzeszonych w izbie inżynierów budownictwa. Samorząd będzie niezależny w wykonywaniu swoich zadań i podlegać będzie wyłącznie przepisom prawa. Izba inżynierów budownictwa składać się będzie z Krajowej Izby Inżynierów Budownictwa oraz 16 okręgowych izb inżynierów budownictwa, które będą posiadać osobowość prawną, a ich działalność określać będzie statut nadawany przez Krajowy Zjazd Izby w drodze uchwały.

Podobnie jak w przypadku architektów, Krajowy Zjazd Izby uchwali Kodeks etyki zawodowej w miejsce dotychczasowych zasad etyki zawodowej. Kodeks etyki zawodowej określać będzie w szczególności działalność członków samorządu, ich relacje ze społeczeństwem, zleceniodawcami i pracodawcami, organami administracji publicznej, innymi członkami tego samorządu oraz wpływ tej działalności na środowisko naturalne. Opracowany przez Krajową Radę Izby projekt Kodeksu podlegać będzie zaopiniowaniu przez ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa. Krajowy Zjazd Izby będzie również uchwalał statut izby oraz regulaminy określające organizację organów krajowej izby i izb okręgowych oraz tryb ich działania.

Reasumując, Projekty ustaw zakładają samodzielne uregulowanie spraw związanych z wykonywaniem zawodu architekta i inżyniera budownictwa.

Biorąc pod uwagę podobną formę regulacji prawnych dla innych wolnych zawodów, propozycja zastosowania takiego samego mechanizmu, wydaje się być warta rozważenia.

Jednakże w Projektach znajdują się regulacje, które nie do końca znajdują swoje uzasadnienie. Uchwalanie regulaminów, uchwał organy samorządowe zawodów zaufania publiczne będą miały obowiązek uzgadniania w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarowania przestrzenią i mieszkalnictwa. Wprowadzenie nadzoru ministra stanowi zbytnią ingerencję w proces tworzenia aktów korporacyjnych zawodów, które pełnia funkcję zawodów zaufania publicznego oraz mają status wolnych zawodów.

Poważne zastrzeżenia budzi przepisy dotyczące postępowania dyscyplinarnego i odpowiedzialność za popełnione czyny. Dla przykładu - skutki skreślenia z listy członków izby mają ustawać po upływie 15 lat „od uprawomocnienia się orzeczenia”, a tym samym znów pojawia się prawo osoby ukaranej do ubiegania się o ponowny wpis na listę. Jednakże w Projektach w sposób wadliwy określone zostało zdarzenie, od którego należy liczyć bieg terminu zatarcia ukarania. Termin ten należy liczyć od wykonania kary, a nie od uprawomocnienia się orzeczenia. Dlatego też koniecznym jest uzupełnienie projektów o wskazanie terminu, z którym następuje skreślenie z listy członków izby (pozbawienie prawa wykonywania zawodu).

Podsumowując, rozwiązania zawarte w Projektach ustaw należy poddać dalszym analizom w toku prowadzonego procesu legislacyjnego.  

Zespół ekspertów think-tanku Państwo Prawa