pl en de

Skrót opinii o Centralnym Porcie Komunikacyjnym

Skrót opinii o Centralnym Porcie Komunikacyjnym

W dniu 27 kwietnia 2018 roku do Sejmu RP wpłynął projekt ustawy o Centralnym Porcie Komunikacyjnym, dalej jako „Projekt ustawy”. W imieniu Rządu za procedowanie projektu odpowiada Mikołaj Wild, Pełnomocnik Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego dla Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu 17 marca 2017 r. Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów przyjął rekomendację budowy Centralnego Portu Komunikacyjnego. W dniu 27 kwietnia 2017 r. Rada Ministrów przyjęła rozporządzenie w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do spraw Centralnego Portu Komunikacyjnego dla Rzeczypospolitej Polskiej, dalej jako: „Pełnomocnik Rządu”, do którego zadań należeć będzie m.in. przygotowanie i nadzór nad realizacją inwestycji w zakresie Centralnego Portu Komunikacyjnego, dalej jako „CPK”.

Projekt ustawy określa zasady i tryb przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie CPK, inwestycji towarzyszących oraz innych przedsięwzięć związanych z budową CPK.

Projekt ustawy wskazuje, że w celu nadzoru nad przygotowaniem i realizacją Programu ustanawia się Pełnomocnika Rządu. Pełnomocnikiem Rządu będzie sekretarz stanu albo podsekretarz stanu w ministerstwie obsługującym ministra właściwego do spraw transportu. Pełnomocnika powoływać i odwoływać będzie Prezes Rady Ministrów. Do jego kompetencji należeć będzie przygotowanie projektu Programu i jego zmian oraz podejmowanie działań zmierzających do jego realizacji, m.in. przygotowanie projektów dokumentów rządowych niezbędnych do wdrożenia Programu. Przez program należy rozumieć program wieloletni w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, obejmujący Inwestycję, Inwestycje Towarzyszące oraz inne zadania związane z ich realizacją.

Pełnomocnik Rządu będzie występował, w przypadku zakupu przez spółkę celową nieruchomości w celu realizacji inwestycji lub wywłaszczenia, z wnioskiem o przyznanie emerytury, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, w sytuacji zaistnienia szczególnych okoliczności. Dodatkowo, projekty zmian rządowych dokumentów strategicznych w zakresie infrastruktury transportowej, w szczególności Krajowego Programu Kolejowego i Programu Budowy Dróg, w zakresie objętym Programem, ma być opiniowany przez Pełnomocnika przed ich przedłożeniem Radzie Ministrów.

Projekt ustawy zakłada, że oprócz Pełnomocnika Rządu powołana zostanie również Rada do spraw budowy Centralnego Portu Komunikacyjnego, dalej jako „Rada”. Członków Rady powoływać będzie Pełnomocnik Rządu spośród osób wyróżniających się wiedzą
i doświadczeniem w zakresie procesów inwestycyjnych, finansów, prawa, architektury, urbanistyki, stosunków międzynarodowych, transportu, ochrony przeciwpożarowej i bezpieczeństwa wewnętrznego
. Członkowie Rady pełnić będą swoją funkcję społecznie. Przysługiwać im będzie jedynie zwrot kosztów podróży.

Powstanie spółka celowa, która będzie udzielała wsparcia merytorycznego Pełnomocnikowi Rządu w realizacji jego zadań. Przez spółkę celową należy zrozumieć spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością utworzoną przez Skarb Państwa w celu zapewnienia przygotowania i realizacji Programu oraz koordynacji i kontroli realizacji przedsięwzięć. W imieniu Skarbu Państwa, oświadczenie o utworzeniu spółki i objęciu w niej udziałów złoży Prezes Rady Ministrów. Kapitał zakładowy spółki celowej będzie wynosił co najmniej 10 mln złotych i będzie mógł zostać objęty w zamian za wkłady pieniężne
i niepieniężne.

Projekt ustawy wskazuje, że organy administracji publicznej, spółki prawa handlowego będące państwowymi osobami prawnymi, podmioty gospodarujące nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa oraz Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa będą obowiązane do nieodpłatnego udostępniania Pełnomocnikowi i Spółce Celowej danych niezbędnych do realizacji ich zadań, w tym danych zawartych w prowadzonych przez te organy i podmioty rejestrach, ewidencjach i wykazach, w szczególności danych dotyczących nakładów na nieruchomości.

Projekt ustawy wskazuje, że Przedsięwzięcia będą zarządzane przez Inwestorów zgodnie z Zasadami Zarządzania zatwierdzanymi przez Pełnomocnika i ogłaszanymi w Dzienniku Urzędowym ministra właściwego do spraw transportu. Inwestorzy będą podpisywać z Pełnomocnikiem porozumienie, w którym zobowiązywać się będą do stosowania Zasad Zarządzania przy realizacji Przedsięwzięć. W przypadku zamówień publicznych, partnerstwa publiczno-prywatnego oraz koncesji na roboty budowlane lub usługi, porozumienie podpisywane będzie przed wszczęciem postępowania.

Zgodnie z Projektem ustawy Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, będzie mogła wskazać gminy lub ich części, na terenie których, w celu przygotowania obszaru Inwestycji, stosowane będą wszystkie albo wybrane szczególne zasady gospodarowania nieruchomościami, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz realizacji inwestycji celu publicznego. Takie rozporządzenie będzie ważne maksymalne 2 lata od dnia wejścia w życie i nie będzie podlegać przedłużeniu.

Do szczególnych zasad gospodarowania nieruchomościami planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz realizacji inwestycji celu publicznego należeć będą m.in.:

prawo pierwokupu nieruchomości, z wyłączeniem samodzielnych lokali mieszkalnych; uprawnienie spółki celowej do nabywania oraz zamiany nieruchomości dla realizacji celów określonych w ustawie; uprawnienie Inwestora do wejścia na teren nieruchomości w celu przeprowadzenia badań lub pomiarów niezbędnych do przygotowania i realizacji Inwestycji, w szczególności badań archeologicznych, geologicznych i przyrodniczych; uzgadnianie przez ministra właściwego do spraw transportu projektów studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, ramowego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego związku metropolitalnego oraz miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

W celu zabezpieczenia prawidłowego przygotowania i realizacji Inwestycji, na wniosek spółki celowej, będzie można dokonać rezerwacji obszaru inwestycji, uwzględniając w szczególności analizy środowiskowe, przestrzenne, ekonomiczne i techniczne, wyznaczając obszar niezbędny do zapewnienia prawidłowego przygotowania inwestycji. Rezerwacji obszaru inwestycji dokonywać będzie wojewoda w planie rezerwacji, wydawanym w formie zarządzenia stanowiącego akt prawa miejscowego. Rezerwacja obszaru inwestycji dokonywana będzie na wniosek spółki celowej, na okres wynoszący nie więcej niż 2 lata, biorąc pod uwagę wyniki konsultacji społecznych. Okres ten nie będzie podlegał przedłużeniu.

Plan rezerwacji będzie projektem opracowanym przez spółkę celową i poddawany przez wojewodę konsultacją społecznym. Wyniki tych konsultacji nie będą jednak wiążące dla wojewody.

Projekt ustawy zawiera również regulacje dotyczące pozyskiwania praw do nieruchomości niezbędnych do realizacji inwestycji i ustalenia z tego tytułu odszkodowania. Tworzy warunki do nabywania nieruchomości niezbędnych do realizacji inwestycji w drodze dobrowolnych umów oraz zamiany nieruchomości na położone poza obszarem inwestycji.

Projekt ustawy oprócz regulacji dotyczących odszkodowania za wywłaszczenie normuje również przepisy dotyczące odszkodowania za ustanowienie ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości. Odszkodowanie przysługiwać będzie za czas korzystania z nieruchomości na potrzeby realizacji inwestycji, za szkody powstałe wskutek zdarzeń związanych z korzystaniem z nieruchomości w celu realizacji inwestycji oraz za korzystanie z nieruchomości w związku z użytkowaniem obiektów i urządzeń. Odszkodowanie ustalane będzie, odpowiednio, w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu za korzystanie z nieruchomości, w wysokości odpowiadającej wysokości szkody rzeczywistej oraz proporcjonalnie do stopnia ingerencji w prawo własności, uwzględniając straty właściciela w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, uwzględniając spadek wartości nieruchomości, na której ustanowiono ograniczenie w sposobie korzystania.

Projekt ustawy, już od momentu opublikowania jego treści, wywołał dużą dyskusję, w szczególności w obszarze zasadności tworzenia nowego portu lotniczego. CPK miałby powstać pomiędzy Łodzią a Warszawą. Koszt inwestycji szacowany jest na 35 mld złotych.

Zdaniem Projektodawców ma to być jedno z największych lotnisk w Europie. Po pierwszym etapie budowy ma obsługiwać do 45 mln pasażerów rocznie,
a docelowo nawet ok. 100 mln. Lotnisko ma powstać na ok. 3 tys. ha gruntów. Do końca 2019 r. mają trwać prace przygotowawcze, a sam port ma być budowany przez kolejne 8 lat, czyli do końca 2027 r. 

Najwięcej kontrowersji wzbudza tempo, w jakim prowadzone były prace nad Projektem ustawy i ekspresowe tempo jej uchwalenia. Tak duża i poważna inwestycji powinna zostać poddana wnikliwym analizom, by móc realizować ją w pełni, nie narażając na straty finansowe, luki prawne, które wywołają potem lawinę problemów interpretacyjnych.

Wywłaszczenie gruntów pod CKP jest bardzo niepokojącym mieszkańców tego obszaru aspektem ustawy. Na tereny, na których powstanie CPK potrzeba ok 35 km kwadratowych gruntów. Pełnomocnik Rządu zapewnia, że wywłaszczenie dokonywane będzie w ostateczności. Jednakże liczby wskazują na to, że bez takich czynności nie uda się pozyskać gruntów pod inwestycję.

Pełnomocnik Rządu uważa, że budowa CPK jest konieczna, gdyż największy polski port lotniczy - Lotnisko Chopina w Warszawie, jest praktycznie u granic przepustowości. W jego ocenie: "Okęcie jest już niemal przepełnione, w przeciągu roku, dwóch będzie całkowicie przepełnione". Jednocześnie tego typu słowa, a w konsekwencji pozbawienie stolicy kraju lotniska, nie jest ani poprzedzone ani potwierdzone żadnymi wiarygodnymi i odpowiednimi analizami prawnymi.

Reasumując, rozwiązania zawarte w Projekcie ustawy powinny zostać poddane ponownym dogłębnym analizom a ich zasadność budzi poważne zastrzeżenia i wątpliwości.

Zespół ekspertów think-tanku Państwo Prawa